İlk genel karar taslağının yayımlanmasının ardından COP31’in dokuzuncu gününe enerji dönüşümünün nasıl hızlandırılabileceği ve ihtiyaç duyulan ek iklim uyum finansmanının nereden sağlanabileceğine dair tartışmalar damga vurdu. Günün “Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı – Rio Sinerjisi” teması kapsamında tartışılan konular arasında okyanus ve deniz ekosistemleri, iç su ekosistemleri, kıyı dayanıklılığı, mavi ekonomi, biyoçeşitlilik ve orman ve ekosistem restorasyonu yer aldı. Hem tematik hem de diğer panellerde vurgu yapılan bir nokta ise yeşil dönüşümün her ne kadar kolektif efor ve uluslararası işbirliği gerektirse de, dönüşümün yol haritalarının yerel, ulusal ya da bölgesel aktörlerce, kendi içinde bulundukları koşul ve ihtiyaçları doğrultusunda çizilmesi gerektiğiydi.
COP31’de Genel Gündem
Kurum: “İklim Dönüşümünün Maliyet ve Faydalarının Toplumun Tüm Kesimleri Arasında Adil Paylaşılması Gerekiyor” Adil Geçişe İlişkin Dördüncü Yıllık Üst Düzey Bakanlar Yuvarlak Masa Toplantısı’nda, ülkelerin adil ve kapsayıcı bir iklim dönüşümünü hayata geçirmesi için atılacak somut adımlar ele alındı. COP31 Başkanı ve T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, COP30’da geliştirilmesine karar verilen Adil Geçiş Mekanizmasının işleyişini şekillendirdiklerini belirterek, ülkelerin teknik uzmanlığa erişimini, kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesini ve bilgi-tecrübe paylaşımını destekleyen, mevcut imkanları bir araya getiren bir sistem oluşturmayı hedeflediklerini söyledi. Kurum, finansman ve teknolojiye erişimin güçlendirilmesi, çalışanların yeni beceriler kazanması, dönüşümden etkilenen bölgelerin desteklenmesi ve sosyal korumanın sağlanması gerektiğini vurgulayarak, iklim dönüşümünün maliyet ve faydalarının toplumun tüm kesimleri arasında adil paylaşılması çağrısında bulundu.
Kurum ayrıca, Adil Geçiş Mekanizmasının yalnızca yeni yapılar oluşturmak yerine ülkelerin ihtiyaçlarına doğrudan yanıt veren, mevcut kaynak ve imkanları etkin biçimde birbirine bağlayan bir yapıda olması gerektiğini ifade etti. COP31 Başkanlığı’nın “Diyalog, Uzlaşı ve Aksiyon” yaklaşımının adil geçiş sürecinde de uygulanacağını belirten Kurum, dönüşümden etkilenen çalışanların, ailelerin, işletmelerin ve yerel toplulukların sürece dahil edilmesinin önemine dikkat çekti. Adil geçişin başarısının, çalışanların yeni mesleklere geçebilmesi, gençlerin yeni ekonomik alanlarda istihdam edilmesi ve işletmelerin dönüşüm maliyetlerini karşılayabilmesi gibi somut sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini vurguladı.
Kacır: “2030 Yılına Kadar 5 Milyar Avronun Üzerinde Yatırım Hedefliyoruz” Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Industrial Transition Accelerator (ITA) tarafından düzenlenen “ITA Türkiye Proje Hızlandırma Programı Resmi Lansmanı ve Mutabakat Zaptı (MoU) İmza Töreni”ne katılan T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, sanayide yeşil dönüşüm hedefleri, düşük karbonlu girişim yatırımları ve uluslararası işbirlikleri hakkında açıklamalarda bulundu.
Küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık üçte birinden ve nihai enerji tüketiminin yüzde 35'inden fazlasından sorumlu olan sanayi sektörünün, küresel karbonsuzlaşma mücadelesinin merkezinde yer aldığını ifade eden Kacır, Türkiye’nin 2030 yılı hedeflerini şöyle açıkladı: "2030 yılına kadar 100 milyon avronun üzerinde teknik destek ve uygun koşullu finansman sağlamayı, 5 milyar avronun üzerinde yatırımı harekete geçirmeyi ve yıllık 20 milyon metrik ton karbondioksit eş değerini aşan sera gazı emisyon azaltımı gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. Bu ölçekte yatırımın harekete geçirilmesi, ticari açıdan uygulanabilir projelerden oluşan güçlü bir proje portföyünün oluşturulmasını gerektiriyor."
“ITA Türkiye Proje Hızlandırma Programı”nın projeleri yatırıma daha hazır hâle getireceğinisöyleyen Bakan Kacır, projelerin ticari uygulanabilirliğinin güçlendirilmesi sayesinde, özel sektör yatırımlarının artacağını belirtti.
Yumaklı: “Orman Yangınları, Sınır Tanımayan, Yıkıcı Olaylara Dönüştüler” Orman yangınlarıyla mücadelede teknoloji ve inovasyon konulu “Entegre Yangın Yönetimi ve Orman Yangınlarına Karşı Dayanıklılık için Teknoloji ve İnovasyon Üst Düzey Diyaloğu” toplantısına katılan T.C. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, orman yangınlarının artık mevsimsel ve yerel birer tehdit olmaktan çıktıklarını, sınır tanımayan, yıkıcı olaylara dönüştüklerini ifade etti.
Yangınların, iklim değişikliğinin hem sonucu hem de tetikleyicisi olduğunu söyleyen Bakan, yangınları başladıktan sonra söndürmeye odaklanan anlayıştan, yangınları başlamadan önlemeye odaklı ve entegre bir yaklaşıma geçmek zorunda olunduğunun altını çizdi. Yumaklı, bu doğrultuda hayata geçirilen girişimlerden biri olan Antalya Eylem Planı ile ilgili şunları söyledi: “Antalya Eylem Planı, sınır ötesi ortak müdahale kapasitesi, bilim, veri ve inovasyona dayalı erken uyarı, yerel yangın rejimlerine uygun peyzaj yönetimi ve restorasyon ve özellikle gelişmekte olan ülkeler için finansmana, kapasiteye ve teknolojiye erişimin sağlanmasını hedefliyor.”
Yumaklı, Türkiye’de son dönemde orman yangınlarıyla mücadele konusunda atılan adımlar arasında hava filosu, İHA’lar ve saha kapasitesinin güçlendirilmesini, gözetleme kulelerinin yapay zekâ destekli erken tespit sistemleriyle birleştirilmesini ve ilk müdahale sürelerinin ciddi oranda azaltılmasını sıraladı.
COP31’de Rio Sinerjileri Eylem Grubu Kuruldu: İklim, Biyoçeşitlilik ve Arazi Koruma Hedefleri Ortak Eylemde Buluşuyor… "Rio Sinerjileri Üst Düzey Diyalog Toplantısı: Rio Sinerjileri Eylem Grubu'nun Lansmanı" başlıklı oturumda, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve arazi bozulmasıyla mücadeleyi ortak politikalar, finansman ve yatırımlar aracılığıyla güçlendirmeyi amaçlayan Rio Sinerjileri Eylem Grubu'nun resmi lansmanı gerçekleştirildi.
Türkiye, Moğolistan ve Ermenistan'ın COP başkanlıkları öncülüğünde geliştirilen girişimin lansmanını gerçekleştiren Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakan Yardımcısı Hasan Suver, girişimin yeni bir bağımsız sekreterya veya finansman kurumu oluşturmak yerine mevcut ulusal planlar arasında eşgüdümü güçlendirmeyi amaçladığını belirtti. Suver, iklim değişikliğiyle mücadele planları, biyolojik çeşitlilik stratejileri ve arazi bozulmasını önlemeye yönelik hedeflerin birbirini destekleyecek şekilde uygulanmasının önemine dikkat çekti. COP31 sonrasında bölgesel teknik diyalogların, kapasite geliştirme programlarının ve ülkeler arasında deneyim paylaşımının sürdürüleceğini ifade eden Suver, başarının toplantı sayısıyla değil, ortak ulusal uygulamalar ve sahada yaratılan somut faydayla ölçüleceğini vurguladı.
Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Abdülkadir Polat ise Türkiye'nin sürdürülebilir orman yönetimi ve arazi bozulmasıyla mücadele çalışmalarına dikkat çekerek iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve çölleşmeyle mücadelede uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesi ve ortak önceliklerin somut çözümlere dönüştürülmesi gerektiğini belirtti.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreter Yardımcısı ve BM Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi (UNCCD) İcra Sekreteri Yasmine Fouad, video mesajında, ulusal önceliklerin finansmanla desteklenen programlara dönüştürülmesi gerektiğini belirterek başarının düzenlenen toplantıların sayısıyla değil, hayata geçirilen yatırımlar ve toplumların yaşamında yaratılan sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini ifade etti.
Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD) Sekretaryası adına konuşan Tristan Turel ise Erivan'da gerçekleştirilen ilk küresel değerlendirmede, incelenen biyolojik çeşitlilik hedeflerinin yarısından azının 2030 hedeflerine ulaşma yolunda ilerlediğinin görüldüğünü aktardı. Turel, doğaya zarar veren teşviklerin yeniden düzenlenmesi, ulusal bütçelerin biyolojik çeşitlilik hedefleriyle uyumlu hâle getirilmesi ve gelişmekte olan ülkelere finansal ve teknik desteğin artırılması çağrısında bulundu.
Toplantıda paylaşılan bilgilere göre girişime 30'dan fazla ülke ve 15'ten fazla uluslararası kuruluş destek veriyor. COP31 Başkanlığı liderliğinde oluşturulacak çekirdek koordinasyon ekibi aracılığıyla ülkelerin önceliklerinin belirlenmesi, bölgesel teknik diyalogların sürdürülmesi, kapasite geliştirme programlarının düzenlenmesi ve ortak projelerin desteklenmesi planlanıyor. Çalışmaların sonuçlarının 2027'deki COP32'ye ve sonraki Rio Sözleşmeleri toplantılarına taşınması hedefleniyor. Oturumda, iklim, doğa ve arazi koruma alanlarında yeni taahhütler üretmekten çok, mevcut hedefleri ortak finansman, bilgi paylaşımı ve sahada ölçülebilir sonuçlar aracılığıyla hayata geçirmenin önemi öne çıktı.
İklim Uyum Finansmanının 2035 Yılına Kadar Yıllık En Az 120 Milyar Dolara ÇıkarılmasıGerekiyor… Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) ülkeler arasında müzakere edilecek ilk genel karar taslağını yayımladı. COP31 Müzakereler Başkanı ve Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, düzenlediği basın toplantısında, taslağın henüz kabul edilmiş bir karar niteliği taşımadığının ve nihai metnin müzakereler sonucunda şekilleneceğinin altını çizdi.
1,5 derece hedefi doğrultusunda enerji dönüşümünün hızlandırılması gerektiğine vurgu yapılan taslakta, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik çabaların artırılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının yaygınlaştırılması ve düşük emisyonlu teknolojilere geçişin desteklenmesi önerildi.
UNFCCC, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamaları için finansman desteğinin artırılmasını da gündeme taşıdı. Bu kapsamda iklim uyum finansmanının 2035 yılına kadar yıllık en az 120 milyar dolara çıkarılması önerisi taslakta yer aldı.
Elektrifikasyonun hızlandırılması adına 35x35 hedefinin desteklenmesinin önemine işaret eden karar taslağında dikkat çeken başlıklardan biri de dağ ekosistemleriydi. UNFCCC, 31'inci maddede, dağlar ve iklim değişikliği konusunda özel bir çalışma programı oluşturulmasını ve bu sayede iklim değişikliğinin dağlık bölgeler üzerindeki etkilerinin uluslararası müzakerelerde daha kapsamlı biçimde ele alınabilmesini önerdi.
Deniz Kirliliğiyle Mücadelede Çözüm, Atıkların Kaynağında Kontrol Edilmesinden Geçiyor… Sıfır Atık Vakfı ve paydaşlarının katılımıyla düzenlenen “Deniz Çöpleri: Denizin ve Kıyıların Gösterdikleri” başlıklı panelde, deniz kirliliğinin yalnızca kıyılarda biriken atıklardan ibaret olmadığı, karasal kaynaklı kirliliğin ve iklim değişikliğinin deniz ekosistemleri üzerindeki etkileri ele alındı. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Ekosistem Araştırma Merkezi'nden Mustafa Korkmaz, denizlere ulaşan çöplerin yüzde 80'inden fazlasının büyük nehirlerden değil, yerleşim alanlarından geçen küçük akarsulardan taşındığını belirtti. Manyas ve Uluabat göllerinde yürüttükleri araştırmalarda incelenen balıkların yüzde 90'ından fazlasının mide içeriğinde mikroplastik tespit ettiklerini aktaran Korkmaz, Marmara Denizi'nde kirliliğin kontrol altına alınabilmesi için ileri arıtma tesislerinin yaygınlaştırılması gerektiğini vurguladı. Marmara Denizi Eylem Planı kapsamında ileri arıtma hedeflerinde yaklaşık yüzde 50 düzeyine ulaşılabildiğini belirten Korkmaz, Susurluk Havzası'ndan gelen kirlilik yükünün yüzde 30 ila 35 azaltılmasının Marmara'nın yönetilebilir hâle gelmesine önemli katkı sağlayabileceğini ifade etti. Deniz Yaşamını Koruma Derneği'nden Doç. Dr. Elizabeth Grace Tunka Bengil ise denizlerde terk edilen hayalet ağların canlıları avlamaya devam ettiğine ve zamanla mikroplastik kaynağına dönüştüğüne dikkat çekti. Derneğin topladığı ağları plastik granüle ve güneş gözlüğü çerçevelerine dönüştürerek döngüsel ekonomiye kazandırdığını anlattı. DEKAFOK Kıyı Koruma Derneği temsilcisi de her yıl 15 bin öğrenciye çevre farkındalığı eğitimi verdiklerini belirterek yakın zamanda müdahale ettikleri deniz kaplumbağalarında plastik atıklar ve olta kancası tespit edildiğini aktardı. Panelde, deniz çöplerinin yalnızca toplanmasının yeterli olmadığı, uzun vadeli ekosistem izlemesi, ileri arıtma yatırımları, atıkların kaynağında önlenmesi ve geri dönüşüm uygulamalarının birlikte yürütülmesi gerektiği vurgulandı.
İklim Biliminin Yerel Politikalara ve Somut Eylemlere Dönüştürülmesi Gerekiyor… Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) tarafından düzenlenen “Connecting Climate Science and Implementation: IPCC Dialogue and Experience Sharing” başlıklı oturumda, bilimsel bulguların iklim politikalarına ve uygulamaya nasıl aktarılabileceği ele alındı. IPCC Başkanı Jim Skea, Yedinci Değerlendirme Raporu (AR7) sürecinde bilimsel verilerin ulusal yönetimlerin yanı sıra şehirler ve yerel yönetimler için de kullanılabilir hâle getirilmesine odaklandıklarını belirtti. Bu kapsamda Mart 2027'de onaylanması planlanan İklim Değişikliği ve Şehirler Özel Raporu ile yerel ölçekte iklim eylemlerine bilimsel temel sağlanması hedefleniyor. IPCC'nin yeni değerlendirme döngüsünde geliştirilen etkileşimli iklim atlaslarının ise aşırı hava olayları, bölgesel iklim riskleri, kırılganlık ve uyum seçenekleri hakkında daha ayrıntılı ve erişilebilir veriler sunması amaçlanıyor. IPCC Çalışma Grubu II Eş Başkanı Winston Chow, iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerinin artık yalnızca tek bir çalışma alanıyla sınırlandırılamayacağını vurgulayarak iklim kaynaklı hastalıklar, ölümler ve eşitsiz sağlık risklerinin yeni raporda daha kapsamlı değerlendirileceğini aktardı. Oturumda ayrıca su güvenliği, tarım ve gıda sistemleri arasındaki karşılıklı bağımlılığa dikkat çekilerek kuraklıkların hem geçim kaynaklarını hem de hidroelektrik enerji üretimini etkileyebildiği belirtildi. İklim uyum politikalarının başarısını ölçmeye yönelik çalışmalarda ise yalnızca gerçekleştirilen faaliyetlerin değil, risklerin ne ölçüde azaltıldığının, yerel ihtiyaçların ve farklı toplumsal grupların elde ettiği faydaların değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı. IPCC'nin hazırladığı yeni teknik rehberlerin bu amaçla göstergeler, ölçüm yöntemleri ve değerlendirme araçları geliştirmesi bekleniyor. Oturumun ortak mesajı, iklim biliminin etkili sonuçlar yaratabilmesi için yerel ölçekte erişilebilir verilere, disiplinler arası işbirliğine, kapsayıcı karar alma süreçlerine ve uyum politikalarının sonuçlarını ölçebilen mekanizmalara ihtiyaç duyulduğu oldu.
Teknoloji, Hem Sorunun Hem De Çözümün Bir Parçası… Sabah saatlerinde düzenlenen “Digital Solutions for Climate Implementation” başlıklı panelde hem teknoloji ve iklim değişikliği arasındaki karmaşık ilişki hem de COP30 kapsamında hayata geçirilen Birleşmiş Milletler Çözüm Platformlarının (UNSH) şehirlerin dirençlilik artırma girişimlerinde teknolojinden etkili biçimde yararlanmalarına nasıl yardımcı olabilecekleri tartışıldı. Katılımcılar dijital altyapıların getirilerinin karbon ayak izlerinden çok daha büyük olduğunu ve dijital çözümlerin benimsenmesinin küresel çapta emisyonların yüzde 20 oranında azaltılmasını sağlayabileceğini ifade ettiler. Yapay zekâ ve veri merkezlerinin kaynaklar üzerinde yarattığı baskının da önemli olduğunu belirten panelistler, teknolojinin hem sorumun hem de çözümün bir parçası olduğunu ifade ettiler.
Katılımcılar, şehirlerin çoğunlukla sürdürebilirlik ve dirençlilik ihtiyaçları hakkında net bir fikre sahip olduklarını ancak teknoloji ve finansmana ulaşmakta zorlandıklarını belirttiler. UNSH’lerinbu noktada devreye girdiğini belirten panelistler, platformların dirençli şehirler inşa sürecine entegre bir yaklaşım benimsediklerini, yerel uzmanların belirlediği ihtiyaç ve programların hayata geçirilebilmesi adına kent yetkililerini doğru yatırımcı, tedarikçi ve teknoloji sağlayıcılarıyla bir araya getirdiklerini söylediler. Oturumda UNSH’lerin rolünün bununla da sınırlı kalmadığı ve platformların projelerin hayata geçiriliş süresince de danışman ve gözetmen rolü oynadıklarının altı çizildi.
Akdeniz’de 2050 Yılına Kadar Tarımsal Ürün Veriminde Yaklaşık Yüzde 17 Düşüş Yaşanabilir… Akdeniz için Birlik (UfM) ve Akdeniz İklim ve Çevresel Değişim Uzmanları Ağı (MedECC) “Akdeniz Havzasında Çevresel Değişim, Çatışma ve İnsan Göçü” başlıklı araştırmanın sonuçlarını paylaştı. Akdeniz’in iklim değişikliğinden en çok etkilenen bölgelerden biri olduğuna işaret eden raporda, artan sıcaklıkların su kaynakları, tarımsal üretim ve gıda güvenliği üzerinde muazzam baskı oluşturduğu belirtildi. Araştırmacılar bunun yanı sıra, deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesi sonucunda 2050 yılına kadar Akdeniz'de avcılığı yapılan balık ve deniz omurgasızlarının yüzde 20'sinden fazlasının yok olabileceğini ifade ettiler.
Raporda, iklim değişikliğinin Akdeniz Havzası'nda tarımsal üretimi de tehdit ettiğinin altı çizildi. Araştırmacılar, 2050 yılına kadar bölgede tarımsal ürün veriminde yaklaşık yüzde 17 düşüş yaşanabileceğini belirttiler. Artan sıcaklıklar, azalan yağışlar, toprak verimliliğindeki bozulma ve su kıtlığının özellikle kuraklığa duyarlı bölgelerde tarımsal üretimi olumsuz etkileyeceği kaydedildi. Tarımsal gelirlerdeki düşüşün de kırsal nüfus üzerinde ekonomik baskı oluşturabileceği, bunun da göç hareketlerini artırabileceği ifade edildi.
Gıda İsrafını Azaltmaya Yönelik Girişimler İçin 4,5 Milyon Dolarlık Yeni Kaynak…Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) 16 Kasım’da yaptığı basın açıklamasında COP30'da start verilen ve küresel gıda israfının 2030'a kadar yarıya indirilmesini amaçlayan “Food Waste Breakthrough” girişimine yönelik yeni finansman destekleri paylaşıldı.Açıklamada, girişim kapsamında aralarında Kolombiya, Mauritus ve Brezilya’nın yer aldığı ülkelerdeki gıda israfını azaltmaya yönelik girişimler için 4,5 milyon dolarlık yeni kaynak yaratıldığı belirtildi.
UNEP, gıda israfının azaltılmasında ilerleme kaydedildiğini ancak, siyasi ilginin azlığı, parçalı tedarik zincirleri ve finansman sorunlarının sürdüğünü bildirdi. Küresel ölçekte gıda israfının 2030 yılına kadar yarıya indirilmesi adına ülkelerin politikalarını güçlendirmeleri, veri toplama ve ölçüm sistemlerini geliştirmeleri, yatırımları artırmaları ve kamu ile özel sektör arasındaki işbirliğini yaygınlaştırmaları gerektiğinin altı çizildi.
Fosil Yakıt Yoğun Sektörlerin Dönüşüme Yapacakları Katkı Net Bir Biçimde Belirlenmeli… International Institute for Sustainable Development tarafından organize edilen “What Will It Take to Accelerate the Transition Away From Fossil Fuels” başlıklı panelde fosil yakıtlardan en etkili ve en hızlı şekilde uzaklaşmanın yolları tartışıldı. Katılımcıların hemfikir oldukları bir nokta, bu geçisin zaten zorunlu değil ve gönüllülük esasına dayandığı ve bu yüzden daha fazla belirsizlik ortaya çıkmaması adına yoğun fosil yakıt kullanılan sektörlerin dönüşüme ne kadar katkı yapacaklarının net ve ölçülebilir biçimde belirlenmesi gerektiğiydi. Panelde öne çıkan bir başka konu ise, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın uluslararası işbirliği, koordinasyon ve finansman gerektirmesine rağmen, dönüşümün yol haritasının ulusal hükümetler ve bölgesel aktörler tarafından, kendi mevcut koşullarının ışığında çizilmesinin zorunlu olduğuydu. Oturuma katılanlar, tüm ülkelerin vakit kaybetmeden dönüşüm planlarını oluşturup, hayata geçirmeleri gerektiğini belirttiler.
GarantiBBVA@COP31
Garanti BBVA ve TURMEPA'nın Mavi Nefes Projesi, Deniz Ekosistemlerini Koruma Çalışmalarını Doğa Finansmanıyla Buluşturuyor… Göcek'te yaklaşık 2 bin yıllık bir deniz çayırı topluluğunun yaşının bilimsel yöntemlerle belirlenmesi, Türkiye'nin deniz ekosistemlerini koruma çalışmalarında önemli bir kilometre taşı oldu. Garanti BBVA ve DenizTemiz Derneği (TURMEPA) işbirliğiyle yürütülen Mavi Nefes Projesi kapsamında gerçekleştirilen bu keşif, denizlerin karbon depolama kapasitesinin bilimsel verilerle değerlendirilmesine de katkı sağlıyor. TURMEPA Yönetim Kurulu Başkanı Şadan Kaptanoğlu'nun moderatörlüğündeki “Mavi Nefes: Doğa Finansmanı İçin Mavi Karbon Modeli” başlıklı oturumda, deniz ekosistemlerinin korunmasından ölçülebilir çevresel kazanımlara ve doğa finansmanına uzanan süreç ele alındı.
Manisa Celal Bayar Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ergün Taşkın, Göcek'teki deniz çayırlarının yaklaşık 2 bin yıllık geçmişinin bu ekosistemlerin korunmasının önemini gösterdiğini belirtti. Türkiye kıyılarındaki Posidonia oceanica deniz çayırlarının karbon depolama, oksijen üretimi, su kalitesi ve balık popülasyonlarını destekleme gibi hizmetlerinin ekonomik değerine ilişkin çalışmalarını paylaşan Taşkın, yalnızca belirli ekosistem hizmetleri için yaklaşık 154 milyon avroluk bir değer hesapladıklarını aktardı. Mavi karbon kredilerinden önce bilimin gelmesinin şart olduğunu söyleyen Taşkın, mevcut karbon stoklarının korunmasıyla yeni karbon tutulumunun birbirinden ayrılması gerektiğini vurguladı.
İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Cem Dalyan, Saros Körfezi'nde 14 deniz biyoloğunun katılımıyla gerçekleştirilen yaklaşık 100 dalışta bin civarında türün tespit edildiğini anlattı. Yaklaşık 600 mercan kolonisinde yürütülen temizlik çalışmalarının ardından ekosistemin iyileşme sürecini izlediklerini belirten Dalyan, koruma faaliyetlerinin başarısının yalnızca yapılan müdahalelerle değil, uzun vadeli bilimsel gözlemlerle değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Garanti BBVA Sürdürülebilirlik Ekibi Yöneticisi Emir Kozikoğlu, deniz ekosistemlerindeki bozulmanın balıkçılık, turizm, sanayi ve kıyı altyapıları üzerinden ekonomik faaliyetleri ve bankaların kredi portföylerini etkileyebileceğine dikkat çekti. Doğayla bağlantılı risklerin bankaların genel stratejilerine dahil edilmesi gerektiğini söyleyen Kozikoğlu, koruma çalışmalarının uzun vadeli finansman modellerine dönüşebilmesi için bilimsel verilerin, kamu politikalarının ve ekonomik getirilerin birlikte değerlendirilmesini önerdi.
T.C. İklim Değişikliği Başkanlığı İklim Finansmanı ve Teşvikler Dairesi Başkanı Mürsel Akbulut ise güvenilir mavi karbon projeleri için bilimsel ölçüm, bağımsız doğrulama ve açık sorumluluk tanımlarının gerekli olduğunu belirtti. Her deniz koruma faaliyetinin karbon kredisine dönüşemeyeceğini vurgulayan Akbulut, uzun vadeli koruma maliyetlerinin belirsiz karbon gelirlerine dayandırılmaması gerektiğini söyledi.
Garanti BBVA ve Fiba Holding İşbirliğinde Sürdürülebilirlik Hedefleri Finansmana Bağlanıyor… Fiba Holding, Garanti BBVA ile gerçekleştirdiği üç sürdürülebilirlik bağlantılı kredi anlaşması kapsamında beş çevresel performans göstergesine yönelik taahhütlerde bulundu. Emisyon verilerinin doğrulanmasından sıfır atık belgelendirmesine, enerji verimliliğinden sürdürülebilir ambalaj kullanımına uzanan hedefler, holdingin farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerinin dönüşümünü destekliyor. Garanti BBVA Sürdürülebilirlik Ekibinden Şimal Çınar Zurnacı'nın moderatörlüğündeki “Fiba Holding'in Sürdürülebilirlik Yolculuğu ve Sürdürülebilir Finansman” başlıklı söyleşide, finansmanın şirketlerin sürdürülebilirlik stratejilerini uygulamaya geçirmedeki rolü ele alındı.
Fiba Holding Sürdürülebilirlik (ESG) Direktörü Yasemin Sıralı, 2023'te kurulan sürdürülebilirlik biriminin ardından grup genelinde ortak bir yönetim ve veri toplama sistemi oluşturduklarını anlattı. Yaklaşık 17 büyük bağlı ortaklığı kapsayan yapıda 17 tematik çalışma grubu kurduklarını belirten Sıralı, grup çalışanlarına yönelik temel sürdürülebilirlik eğitiminde yüzde 95 tamamlanma oranına ulaştıklarını açıkladı.
Garanti BBVA ile işbirliklerinin sürdürülebilirlik çalışmalarını finans ve hazine ekiplerinin de önceliği haline getirdiğini söyleyen Sıralı, performans göstergelerine bağlı kredilerin ölçülebilir ve belirli sürelerle sınırlandırılmış hedefler sayesinde uygulamaları hızlandırdığını ifade etti. Düzenlemeler ve sürdürülebilir finansmanın, sürdürülebilirlik profesyonellerinin bu yolculuktaki en iyi dostları olduğunu söyleyen Sıralı, finansal hedeflerle ilişkilendirilen çevresel verilerin kalitesine daha fazla önem verilmeye başlandığını belirtti.
Holdingin henüz grup genelinde bir net sıfır emisyon hedefi açıklamadığını da aktaran Sıralı, bunun yerine bağlı ortaklıklar için 22 somut çevresel hedef belirlediklerini söyledi. İklim ve doğa risklerinin şirket varlıklarına, gelirlerine ve sermaye maliyetlerine etkisinin daha ayrıntılı ölçülmesini öncelikleri arasında sıraladı. Bu kapsamda 125 paydaşla görüşerek başlattıkları çifte önemlilik değerlendirmesini tamamlamayı hedeflediklerini anlattı.
Türkiye'nin Akdeniz'de Tarım ve Gıda İnovasyon Merkezi Olma Potansiyeline 10 Üzerinden Yedi… Türkiye'nin Akdeniz'in tarım ve gıda inovasyon merkezi olma potansiyeli, COP31'de düzenlenen “Türkiye Akdeniz'in Tarım ve Gıda İnovasyon Merkezi Olabilir mi?” başlıklı oturumda masaya yatırıldı. Impact Hub İstanbul Kurucu Ortağı Ayşe Sabuncu'nun moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde üç konuşmacı da Türkiye'nin bu hedefe hazırlık düzeyini 10 üzerinden yedi olarak değerlendirdi. Güçlü tarımsal üretim kapasitesi, gelişmiş gıda sanayisi ve stratejik konum önemli avantajlar olarak öne çıkarken su kıtlığı, yüksek finansman maliyetleri ve uzun vadeli politika eksikliği temel engeller arasında gösterildi.
Garanti BBVA Araştırma Başekonomisti Adem İleri, Türkiye'de gıda fiyatlarının döviz kuru ve enerji maliyetlerindeki değişimlere karşı giderek daha duyarlı hâle geldiğini belirtti. Tarım sektörüne verilen kredilerde uzun vadeli finansmanın payının azaldığına dikkat çeken İleri, yüksek enflasyon ve finansman maliyetlerinin tarımsal verimlilik yatırımlarını zorlaştırdığını söyledi. Sulama altyapısının geliştirilmesi ve küçük üreticilerin ölçek sorunlarının çözülmesi gerektiğini vurguladı.
İnovasyonun yalnızca üretim teknolojileriyle sınırlı olmadığına dikkat çekilen oturumda, Gaziantep öncülüğünde başlatılan Döngüsel Gıda Sistemleri ve Gastronomi Şehirleri Girişimi de tanıtıldı. Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Strateji Danışmanı ve Tarım ve Orman Bakanlığı eski Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürü Aylin Çağlayan Özcan, Gaziantep, Konya, Parma ve Belém'in kurucu şehirleri arasında bulunduğu girişimin profesyonel mutfaklarda gıda israfını azaltmayı amaçladığını anlattı. Gıda israfının aynı zamanda su, enerji, toprak ve emek israfı olduğunun altını çizen Özcan, Gaziantep'te bir yıllık pilot uygulamayla ölçülebilir sonuçlar elde etmeyi hedeflediklerini belirtti.
Omnia Nişasta Genel Müdürü Dr. Kürşat Karabörk ise tarımsal hammadde arzındaki dalgalanmaların gıda sanayisinde maliyetlerin yanı sıra kaliteyi ve üretim planlamasını da etkilediğini ifade etti. Şirketin suyun yeniden kullanımı, karbondioksitin geri kazanılarak ticari ürüne dönüştürülmesi ve atıklardan biyogaz üretimi gibi uygulamalarını paylaşan Karabörk, bu yatırımların yaygınlaşması için öngörülebilir koşullar ve uygun maliyetli finansman gerektiğini söyledi.
Tedarik Zincirlerinde Yeşil Dönüşümün Önündeki Engel Yalnızca Finansman Eksikliği Değil… Migros, tedarikçilerinin ürün bazında karbon ayak izini ölçebilmesi için geliştirdiği dijital platformu 25 tedarikçiyle pilot olarak uygulamaya başladı. Şirket, gelecek yıl platformun kullanımını yaygınlaştırmayı ve tedarikçilerinin emisyon azaltım hedefleri belirlemesini sağlamayı planlıyor. BBVA'dan Laura Dolado'nun moderatörlüğündeki “Tedarik Zincirleri İçin Finansmanın Yapılandırılması” başlıklı oturumda paylaşılan bu örnek, özellikle küçük işletmelerin yeşil dönüşümünde finansmana erişim kadar teknik bilgi, güvenilir veri ve ticari koşulların da belirleyici olduğunu ortaya koydu.
Tedarikçilerin karbonsuzlaşma yatırımlarını zorlaştıran temel çelişkilerden biri, büyük şirketlerin bir yandan emisyon azaltımı talep ederken diğer yandan daha düşük fiyatlar ve kısa vadeli sözleşmeler istemesi. Satın Alma ve Tedarik Enstitüsü (CIPS) Küresel Sürdürülebilirlik Başkanı Maxfield Weiss, bu koşullarda tedarikçilerin yeni teknolojilere yatırım yapmasının güçleştiğine dikkat çekti. Bu dönüşümün finansmanı için satın alma biçimlerinin değişmesi gerektiğini söyleyen Weiss, uzun vadeli alım taahhütleri ve daha adil risk paylaşımının finansman için gerekli ticari güveni oluşturabileceğini belirtti.
Schneider Electric Avrupa Sürdürülebilirlik İş Birimi Başkanı Fabien Chêne ise küçük işletmelerin benzer enerji verimliliği projelerini bir araya getirerek yatırım ölçeğini büyütebileceğini anlattı. Yenilenebilir elektrik alımlarında da ortak hareket etmenin pazarlık gücünü artırabileceğini belirten Chêne, yatırım maliyetini peşin karşılamak yerine sağlanan tasarrufa bağlı hizmet bedelleriyle ödeme yapılabilen modellerin önemine değindi. İlaç sektöründe ortak yenilenebilir enerji tedariki için kurulan Energize girişimindeki katılımcı şirket sayısının 10'dan 27'ye yükseldiğini aktardı.
Türkiye'den bir başka örnek paylaşan Migros Sürdürülebilirlik Grup Müdürü Yansu Argun, şirketin bugüne kadar 138 kooperatife eğitim verdiğini, bunlardan 70'inin Migros'un tedarik ağına katılma sürecini başlattığını açıkladı. Kadın girişimcilere yönelik programlarla 400 kişiye ulaştıklarını belirten Argun, belirli koşulları karşılayan tedarikçilere finansal işbirlikleri aracılığıyla faizsiz erken ödeme olanağı sunduklarını söyledi. Ferrovial Sürdürülebilirlik Direktörü Valentín Alfaya ise 45 bini aşkın tedarikçiden oluşan ağlarında emisyonların izlenmesinin güçlüğüne değinerek düşük karbonlu malzemeleri satın alma kararlarında daha fazla dikkate almaya başladıklarını aktardı.
Turizmde İklim Krizine Uyum İçin Yeni Finansman Modellerine İhtiyaç Var… Aşırı sıcaklar, kuraklık ve düzensiz yağışlar Türkiye'nin turizm sektöründe yatırım önceliklerini değiştiriyor. Oteller artık yalnızca enerji tüketimini ve karbon emisyonlarını azaltmaya değil, değişen iklim koşullarında faaliyetlerini sürdürebilmeye de yatırım yapmak zorunda. Ancak bu yatırımların ekonomik getirisi her zaman kısa vadede ölçülemiyor. Garanti BBVA Sürdürülebilirlik Ekibi Yöneticisi Emir Kozikoğlu'nun moderatörlüğünde düzenlenen “Türkiye'de İklime Dayanıklı Turizmin Finansmanı” başlıklı oturumda, turizm işletmelerinin uyum yatırımları ve bunların finansmanında karşılaştıkları güçlükler ele alındı.
İklim değişikliğine uyumun her zaman daha düşük enerji tüketimi anlamına gelmediğine dikkat çeken BHM Otelcilik Finans Direktörü İlker Örgün, aşırı sıcaklar nedeniyle açık alanların kullanılamadığı dönemlerde otellerin kapalı alan kapasitesini artırmak zorunda kalabileceğini anlattı. Bu tür yatırımların enerji tüketimini yükseltebilmesine rağmen iş sürekliliğini koruduğunu belirten Örgün, finansman değerlendirmelerinde yalnızca emisyon azaltımına değil, işletmenin faaliyetlerini sürdürebilme kapasitesine de bakılması gerektiğini söyledi. Mevcut yeşil finansman araçlarının bu ihtiyacı yeterince karşılamadığını ifade etti.
Su yönetimi ise turizm işletmelerinin en acil uyum alanlarından biri olarak öne çıktı. Özyer Turizm bünyesindeki Liberty Fabay'ın Genel Müdürü Nihat Tümkaya, özellikle yaz aylarında otellerle yerel halkın aynı su kaynaklarına yönelik talebinin arttığını belirtti. Şirketin meteorolojik verilere göre çalışan akıllı sulama sistemleri ve su tüketimini izleyen uygulamalarından söz eden Tümkaya, enerji ve su verimliliği yatırımlarının yüksek başlangıç maliyetleri nedeniyle uzun vadeli finansmana ihtiyaç duyduğunu anlattı. Isı pompaları gibi bazı yatırımların ise üç ila dört yılda kendini amorti edebildiğini aktardı.
Regnum Hotels Kalite Direktörü Behiye Kara, iklim risklerinin tesislerin tasarımından günlük operasyonlarına kadar bütün süreçlerde değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Regnum'un sıcaklık ve yangın risklerini analiz ederek su arıtma, akıllı sayaçlar ve dijital izleme sistemlerine yatırım yaptığını belirten Kara, ölçülemeyen şeylerin yönetemeyeceğine dikkat çekti. Finansman kuruluşlarından beklentilerinin yalnızca ekipman yatırımlarını değil, bu sistemlerin verilerini bir araya getiren dijital altyapıyı da desteklemeleri olduğunu söyledi.
Oturumda öne çıkan finansman ihtiyacı, turizm sektörünün mevsimsel gelir yapısına uygun, daha uzun vadeli geri ödeme koşulları ve teknik destek sunan modeller oldu. Kozikoğlu, iklim değişikliğine uyumun emisyon azaltımından farklı ekonomik ve toplumsal faydalar yarattığını, bankaların da bu faydaları dikkate alan finansman çözümleri geliştirmesi gerektiğini ifade etti.