Palgae Kurucusu Eylül Er ile laboratuvarda geliştirilen alg bazlı bir teknolojiyi sanayinin mevcut hatlarına entegre etmenin zorluklarını, üreticilerin sahadaki teknik risk algısını, yeni regülasyonların sektöre etkisini ve sürdürülebilir bir fikri ölçeklenebilir bir iş modeline dönüştürme sürecini konuştuk.

Plastik kirliliği ve fosil yakıt bağımlılığıyla mücadelede sürdürülebilir biyo-bazlı materyaller giderek daha fazla öne çıkıyor. Palgae olarak mikroalgleri merkeze alan bir malzeme teknolojisi geliştirme fikri nasıl ortaya çıktı? Mikroalgi diğer biyo-bazlı hammaddelerden ayıran temel özellikler neler?

Ben Manavgat, Side'de, turizm bölgesinde bir sahil kasabasında büyüdüm. Yazları kıyıya vuran yosun yığınları hep bir sorun olarak konuşulurdu: kokuyor, temizlenmesi gerekiyor, belediyeye maliyet çıkarıyor diye anlatılırdı. O zamanlar neredeyse her gün ailemle denize giderdik ve ben yüzmekten daha çok kumla oynamayı severdim. Yosunlar da hem ayağıma hem elime dolanıp oyunumu bozardı kısacası.

Biyomühendislik okurken aynı yosuna yani biyokütleye başka bir gözle bakmaya başladım. Bu bir atık değildi henüz değerlendirilmemiş bir hammaddeydi. Palgae o bakışın şirkete dönüşmüş hâli.

Burada küçük bir düzeltme yapmak isterim: Palgae mikroalg ve makroalg atıklarını aynı malzemede birlikte kullanan ve patentimizde de koruduğumuz bir karışıma sahip. İki alg grubu birbirini tamamlıyor, birlikte kullandığımızda, tek bir türle ulaşamadığımız bir işlenebilirlik ve dayanım dengesi yakalıyoruz.

Alglerin diğer biyo-bazlı hammaddelerden farkı ise yetiştiği yerde başlıyor. Mısır ya da şeker kamışı gibi tarım arazisine, tatlı suya, gübreye ihtiyaç duymuyor, gıda ile rekabet etmiyor. Çok hızlı büyüyor -1günde 2 metreye kadar- ve büyürken pis karbonu bağlıyor, bundan da oksijen üretiyor. Yani havayı da suyu da aynı anda temizliyor. Biz bir adım daha ileri gidip zaten ortaya çıkan alg atıklarını kullanıyoruz, yeni bir üretim baskısı yaratmadan, bir bertaraf maliyetini katma değerli bir malzemeye çeviriyoruz. Impact Forecast Tool ile yaptığımız ölçüme göre 1 kg Palgae hammaddesi 3,5 kg CO₂ bağlıyor ve temiz su kullanımını yarıya indiriyor.

Geleneksel üreticiler ürettiğiniz biyo-bazlı hammaddeleri deneme aşamasında en çok hangi teknik risklerden çekiniyor, bu risk algısını sahada nasıl yönetiyorsunuz?

Üreticinin ilk sorusu neredeyse hiç "Ne kadar sürdürülebilir?" olmuyor. İlk soru şu: "Benim makinemde çalışır mı?" Bir üretim hattı için en büyük risk duruştur. Yeni bir hammaddenin hattı tıkaması, kalıpta sorun çıkarması ya da partiden partiye farklı davranması, yıllardır oturmuş bir düzeni bozmak demek. Bunun yanında nem hassasiyeti, işleme sıcaklığındaki davranış, renk ve koku, mekanik dayanım ve raf ömrü en sık konuştuğumuz başlıklar. Doğal bir hammaddeyle çalıştığımız için tutarlılık sorusu da her zaman masada.

Bu algıyı söylemle değil, sahada yöneterek değiştirebiliyoruz. Malzemelerimizi üreticinin mevcut ekipmanında, enjeksiyon ve film hatlarında, ek yatırım gerektirmeden çalışacak şekilde geliştiriyoruz. Teknik veri sayfalarımızı en baştan paylaşıyoruz ve ilk denemelerde ekibimizle birlikte hattın başında oluyoruz. Riski de küçük adımlara bölüyoruz: önce 1 kg numuneyle başlıyoruz, sonuçlar tatmin edici olursa aylık 200 kg'lık deneme siparişine geçiyoruz. Üretici kendi hattında, kendi gözüyle gördüğünde konuşma "Riskli mi?" sorusundan "Ne zaman ölçekleriz?" sorusuna dönüyor.

Şirketlerle yaptığınız görüşmelerde sürdürülebilir ambalaj dönüşümünü en çok ne tetikliyor: regülasyonlar mı, müşteri beklentileri mi, yoksa başka dinamikler mi? Yeni düzenlemeler bu tabloyu nasıl etkiliyor?

Dürüst cevap: üçü birden, ama ağırlıkları sektöre göre değişiyor. Modada ve lüks segmentte dönüşümü çoğunlukla marka ve müşteri beklentisi başlatıyor. Kısaca ambalaj, markanın hikâyesinin bir parçası. E-ticarette ve yiyecek-içecek sektöründe ise belirleyici olan regülasyon ve maliyet. Bunlara tedarik zinciri baskısını da eklemek gerekiyor. Avrupa'ya ihracat yapan pek çok Türk üretici, müşterilerinin karbon ve ambalaj hedeflerini artık doğrudan kendi masasında buluyor.

Yeni düzenlemeler bu tabloyu hızlandırıyor. Avrupa Birliği'nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü bu yıl itibarıyla uygulanmaya başladı ve ambalajın tasarımından geri kazanımına kadar bütün zinciri yeniden tanımlıyor. Türkiye'de de İklim Kanunu ve kurulacak emisyon ticaret sistemiyle birlikte konu gönüllülükten çıkıp bir yükümlülüğe dönüşüyor. Bence en önemli değişim ise başka bir yerde: AB'nin tüketiciye yönelik yeni kuralları, kanıtlanmamış genel çevre iddialarını yasaklıyor. Bu yüzden şirketler artık bize "Bu malzeme yeşil mi?" diye değil, "Bunu kanıtlayabilir misiniz?" diye soruyor. Bu soruyu seviyorum, çünkü sektörü ölçüme ve şeffaflığa zorluyor. Yakında karbondan ziyade ürünlerin dijital pasaport/kimliklerini konuşuyor olacağız.

Sürdürülebilir malzemelerde teknolojinin çevresel açıdan daha iyi olması kadar, mevcut alternatiflerle ticari olarak rekabet edebilmesi de gerekiyor. Palgae’de geliştirdiğiniz teknolojiyi ekonomik olarak uygulanabilir bir iş modeline dönüştürürken karşılaştığınız en kritik meseleler neler oldu? Maliyet, ölçeklenebilirlik ve müşterinin ödeme isteği arasındaki dengeyi nasıl kuruyorsunuz?

En kritik ders şu oldu: iyi bir malzeme, kendi başına bir iş modeli değil. Biz laboratuvarda çalışan bir malzemeyi, sanayinin gerçek koşullarında ve gerçek bir fiyatla sunabilmek için birkaç önemli karar aldık.

Birincisi, fabrika kurmadık. Türkiye'deki üretim ortaklarımızla çalışıyoruz ve bu sayede ağır yatırım yükü taşımadan aylık 10 tonun üzerinde üretim kapasitesine erişebiliyoruz. İkincisi, kendimizi tek bir ürüne sıkıştırmadık. Hem sert ambalaj hem esnek film grubuna hizmet eden bir malzeme platformu kurduk; enjeksiyon kalıplamaya uygun PaBio 101 ve yüzde 20'nin üzerinde alg içeren esnek film PaFi 101 bunun ilk örnekleri. Hammadde olarak da, nihai ürün olarak da satabiliyoruz. Üçüncüsü, ödeme isteğinin nerede gerçekten var olduğunu dinledik. Ambalajın markanın hikâyesini taşıdığı moda ve lüks segmentte bu istek çok daha güçlü, ilk ticari adımlarımızı orada atmamız bu yüzden.

Denge aslında şuradan kuruluyor: maliyeti ölçekle düşürürken, değeri en çok takdir eden müşteriden başlamak. Bugüne kadar ilk ürünümüzü ödüller, hibeler ve kendi kaynaklarımızla, yaklaşık 50 bin avroyla MVP aşamasına getirdik. Bu disiplin bize her kararın maliyetini çok erken öğretti.

Bilim insanı olarak başladığınız bu yolculukta, sanayi ve pazarla çalışmak liderlik anlayışınızı nasıl değiştirdi? Bu süreç size iş dünyası hakkında ne gibi içgörüler kazandırdı?

Bilim insanı olarak "Doğru mu?" diye sormayı öğrenirsiniz. Girişimci olarak ise bir soru daha eklemeniz gerekiyor: "Kimin işine yarıyor ve ne zaman?" Laboratuvarda bir sonucu kusursuzlaştırmak için aylarca -belki yıllarca- beklemek bir erdemdir, sahada ise müşteri, bugün elinde olanla karar vermek zorundadır. Bu farkı kabul etmek benim için en dönüştürücü öğrenme oldu.

Sanayiyle çalışmak bana dinlemeyi öğretti. Ben ilk görüşmelerde malzemenin yüzde kaçının alg olduğunu anlatırken, karşımdaki kişi makinesinin duracağından endişe ediyordu. Sonra şunu fark ettim: insanlar teknolojiyi değil, kendi sorunlarının çözümünü satın alıyor. Bugün bir görüşmeye girerken önce karşı tarafın riskini anlamaya çalışıyorum.

Liderlik tarafında ise küçük bir ekiple çalışmanın bana öğrettiği şey netlik oldu. Her şeyi yapmaya çalışmak yerine neyi yapmayacağımıza karar vermek, belki de en zor ama en değerli beceri. Bir de şunu gördüm: iş dünyası, bilimin sabrına ve titizliğine düşündüğümüzden çok daha fazla ihtiyaç duyuyor. Bu köprüyü kurmayı, özellikle de iklim inovasyonuna yönelen genç kadınlar için görünür kılmayı kendime bir sorumluluk olarak görüyorum. Palgaepreneur mentorluk programını bu yüzden başlattık.

Türkiye merkezli bir iklim ve biyoteknoloji girişimi olarak küresel pazardaki hedefleriniz neler? Önümüzdeki dönemde Palgae’yi ve geliştirdiğiniz malzemeleri hangi sektörlerde ve coğrafyalarda daha görünür kılmayı planlıyorsunuz?

Akdeniz'in sorununu Akdeniz'in çözümüne dönüştüren bir şirket olarak, hikâyemizin küresel ölçekte karşılık bulduğunu görüyoruz. Üretimimiz her daim Türkiye'de kalacak, bu bizim için hem maliyet hem de bölgeye değer üretme açısından bilinçli bir tercih. Pazarda ise yönümüz net bir şekilde Avrupa. Avrupa pazarına yakın durmak için orada yeni bir şube açıyoruz, Birleşik Krallık'ta bir dağıtım ortaklığımız var ve Avrupa'daki satış ekibimizi kuruyoruz.

Sektör tarafında üç odağımız var. Birincisi moda ve e-ticaret için esnek ambalaj & poşet grubu, tekstil ve e-ticaret firmalarıyla pilot çalışmalarımız sürüyor. İkincisi yiyecek-içecek sektörü için sert, tek kullanımlık ürünler. Üçüncüsü ise belki en heyecan verici olanı: tarım. UNDP destekli projemizle, toprakta çözünürken toprağı besleyen, alg atığı bazlı bir tarımsal örtü malzemesi geliştiriyoruz. 2027'de bu alanda 5 ton Palgae malzemesine ulaşmayı hedefliyoruz.

Önümüzdeki dönemdeki asıl hedefimiz ise pazarın "yıldız ürünü"nü bulmak, Palgae'nin adını tek başına taşıyacak o ürünü. Uzun vadede istediğimiz şey çok basit: her malzemenin doğaya, aldığından daha iyi bir hâlde döndüğü bir dünyaya Türkiye'den katkı veren, küresel yeşil teknoloji alanının sözü dinlenen oyuncularından biri olmak.